Pieter Bootsma interviewde in de loop van 2015 onder meer Marco Roepers en Reint Wobbes, leden van het platform Kerk en Aardbeving. Dat resulteerde in het artikel “Groningen is te mooi om weg te zakken” dat in september 2015 verscheen in Kerk in Stad, het blad van de Protestantse Gemeente in de stad Groningen. Hieronder staat het artikel integraal weergegeven.

Marco Roepers te Loppersum, Reint Wobbes te Huizinge, Geert Sanders te Noordpolderzijl, ze beginnen, als ik ze spreek over de Groningse aardbevingen alle drie te vertellen over hun eigen ervaring met de bevingen. Ds. Roepers, gereformeerd predikant te Loppersum: ‘Rommelen, trillen, schudden, dat merk je. En ik maar denken dat aardbevingen me niks deden. Tot ze grotendeels achterwege bleven toen de minister de winning in Loppersum stillegde. Ik was opgelucht. Ik vond het fijn. Daaraan merkte ik dat de bevingen me veel meer gedaan hadden dan ik dacht.’ Reint Wobbes, lang secretaris van de stichting Oude Groninger Kerken: ‘Ik heb de bekende beving van Huizinge met 3.8 op de schaal van Richter zelf niet als zo’n zware beving gevoeld. Mijn huis kan er tegen. Ik ben meer kwaad dan bang.’ Geert Sanders, emeritus hoogleraar van de Groningse universiteit: ‘Het is 16 augustus 2012, ik zit voor de tv. Ik hoor gerommel aankomen. Dan beeft mijn stoel. De kastdeuren zwaaien open en alles valt op de vloer. Het heeft misschien tien seconden geduurd. Maar het lijkt veel langer. Het is een bedreigende, ontredderende ervaring.

Pieter Bootsma

Op uitnodiging van het platform Kerk en aardbevingen Groningen bezoeken de algemeen secretaris van de Protestantse kerk in Nederland, dr. Arjan Plaisier en bisschop Gerard de Korte van het bisdom Groningen-Leeuwarden op 17 april Loppersum en Zandeweer, gelegen in het hart van het aardbevingsgebied. We krijgen een uitnodiging voor het persmoment maar geen van de redactieleden van Kerk in Stad is beschikbaar. We kunnen hun indruk lezen in de brief die ze naderhand naar Groningen sturen: Groningen is te mooi om weg te zakken, heet de brief. We vragen belet bij Roepers en Wobbes die bij het bezoek aanwezig zijn geweest. En we spreken met Geert Sanders van de Stichting Groningen Noord die bij alle bevingsellende speurt naar kansen voor het gebied.

Wobbes: ‘De man huilde bijna toen de secretaris en de bisschop hem bezochten. Hij woont met zijn vrouw in een prachtig Jugendstilpand. Ze willen weg. Maar het huis is onverkoopbaar. En er is niks gerepareerd. Ze worden al twee jaar aan het lijntje gehouden.’ Roepers: ‘Het bezoek van secretaris en bisschop heeft de door hen bezochte mensen zeker wat gedaan. Maar de anderen? Ze lezen er over in de krant en in mijn artikeltjes. Maar de invloed wordt snel overschat.’

Platform

Roepers: ‘Initiatiefnemer van het Platform is Frits Postema, kerkelijk werker te Krewerd. We hebben zo lang als kerk niks gedaan, zei hij. We zijn eind 2013 bij elkaar gaan zitten als voorgangers van de kerken in deze regio en hebben geprobeerd toegang te krijgen tot de Dialoogtafel van de heren Wallage en Kamminga. We bleken onder hun radar te zitten, ik denk dat we te laat waren om aan te schuiven. Met prof. De Roest van de Protestantse Theologische Universiteit hebben we een conferentie voorbereid: Als de aarde beeft, over de invloed, de maatschappelijke effecten van de bevingen, over het pastoraat en wat de kerk kan doen: naar de mensen luisteren – de kerk moet een oor bieden – op onze pastorale bezoeken gericht vragen naar de schade en een stem geven aan de mensen ten opzichte van de NAM en de overheid. De kerk vertegenwoordigt geen belangen en geen macht en kan daardoor misschien binnenkomen.

Toen ook de stad door de aardbevingen werd getroffen, hebben we een persbericht uitgegeven. We zeiden dat de mensen er recht op hebben dat ze hier goed kunnen leven. We kwamen niet verder dan RTV Noord en het Dagblad. De landelijke bladen hebben ons genegeerd.

En de werkgroep is naar Utrecht gegaan om de landelijke kerk uit te nodigen om Groningen te bezoeken. Plaisier heeft gezegd de Groningse problemen ook in de synode aan de orde te stellen.’

Monumenten

Wobbes: ‘Ik ben heel bang voor onze monumenten. Vooral die er tussenin zitten, de monumenten die net geen rijksmonument zijn. De gereformeerde pastorie van Middelstum is een prachtig Amsterdamse schoolpand. Kenmerkend is de hoge, gemetselde schoorsteen. Doe die maar weg, zegt de NAM. Dat is veiliger. Zo blijft er van het monumentale niks over. De kerk van Fransum was net gerestaureerd toen er weer aardbevingsschade ontstond. De kerk weer op slot en de fusieplannen van de kerkelijke gemeente in de war. En de kerk van Loppersum zal nu ook naar de Stichting Oude Groninger Kerken gaan. Waarom? Niet omdat er geen kerkelijke gemeente is, maar omdat het de kerkrentmeesters over de schoenen loopt met de afhandeling van al die aardbevingsschade.’

Beving en schade

Wobbes windt zich op over de gang van zaken. ‘Het begint er al mee dat als in de jaren zeventig mensen als de leraar Van der Sluis en ir. Willem Nijborg er op gaan wijzen dat de gaswinning tot aardbevingen leidt, ze door de NAM belachelijk worden gemaakt. De zoon van de laatste is er nog kwaad om. Als je schade lijdt is degene die je schade berokkent – de NAM dus – de club die bepaalt of er schade is en of dat door de gaswinning komt en vervolgens hoe het gerepareerd wordt. Dat is de omgekeerde wereld.’ Wobbes wijst me op een artikel van prof. Van Dunné waarin de ellende van de haperende schadetoekenning – uitgezonderd bij de bagatelschades – door de NAM uit de doeken wordt gedaan. De NAM vindt dat er geen causaal natuurwetenschappelijk verband is aangetoond tussen de aardschokken en de bouwschades, terwijl volgens Van Dunné in juridische zin wel degelijk sprake is van een causaal verband.

Loppersum

Roepers: ‘In Loppersum is sprake van ramptoerisme. En dan zijn de bezoekers teleurgesteld want, zeggen ze, we hebben weer geen aardbeving meegemaakt. Dat we op het ogenblik weinig last van bevingen hebben, zal volgens prof. Lammert de Bont van de Groninger bodembeweging niet zo blijven. Het gas van Loppersum trekt momenteel door het poreuze gesteente naar andere winningsplaatsen en dat zal in de aardkorst hier tot nieuwe verschuivingen en dus nieuwe bevingen leiden.

Er is hier veel onzekerheid. Dat kun je afleiden uit de jaarlijkse open dag die de makelaars organiseren voor de te koop staande huizen. Er staan te Loppersum 46 huizen te koop. En hoeveel mensen komen er op de open dag op af? Nul. En er is verwarring. Nu moeten de 43 Jarinohuizen die hier staan worden afgebroken. Dat zegt de nieuwe organisatie van de schadeafhandeling te Appingedam die deze taak van de NAM heeft overgenomen. Maar de NAM beweerde dat er geen schade was aan deze woningen.

Voor de kerkelijke gemeente is het hier dubbelop. De ontkerkelijking, de krimp van de bevolking, de onzekerheden waarin de mensen verkeren, de last van de schade die soms maar niet wordt gerepareerd. Toch heb ik het niet iedere zondag over de bevingen. Je gaat ook door met de dingen waar je altijd mee bezig bent, met het zingen van liederen en het verkondigen van de vreugde van de evangelische boodschap. Dat helpt ook.’

Wobbes: ‘Het kost heel veel energie als je je huis moet ontruimen omdat het moet worden hersteld. Niet iedereen is tegen die omstandigheden opgewassen. Bij ons in de kerkelijke gemeente van Huizinge merk ik niet zoveel van de ellende. Ik denk dat we best weerbare mensen hebben. Een dokter zei me laatst dat de mensen hier niet zo gauw jammeren.’

Toekomstperspectief

Het lijkt wel of mijn derde gesprekspartner, Geert Sanders, de bevingen al achter zich heeft gelaten. Hoe maken we in Noord-Groningen van de nood een deugd en hoe ziet de bevolking dat zelf? Dat zijn de vragen waarvoor hij zich zeer is gaan interesseren. Die interesse is bij hem gewekt door een telefoontje dat hij een jaar na zijn aardschokervaring in zijn boerderij in Noordpolderzijl ontvangt van Ivo Lochtenberg, de man die in 2007 een conferentieoord heeft gevestigd in een grote boerderij te Kantens, Walsemaweer. Lochtenberg, zelf zwaar getroffen door de aardschokken van de Huizingebeving van 16 augustus 2012, organiseert workshops over maatschappelijke thema’s.

Sanders: ‘Ivo en ik zijn een gezelschap van een vijfentwintigtal mensen gaan samenstellen, ondernemers, verbonden met de regio, die twee dagen heel gestructureerd wilden nadenken over de kansen van ons gebied. Hoe zou een netwerk in de vorm van de Stichting Groningen Noord projecten kunnen aanjagen en realiseren en welke projecten zouden dat dan kunnen zijn. We hebben drie invalshoeken genomen: 1) hier wil ik werken. 2) hier wil ik leven en 3) hier wil ik genieten. Wat het werken betreft, ondernemers zien in Noord-Groningen kansen in de bouw, het toerisme, de cultuur en healthy ageing, een thema dat het UMCG zo bezighoudt. Bij het ‘genieten’ wordt gedacht aan culturele evenementen als het culturele Kleifestival. Dat zal naar mijn overtuiging over vijf jaar zijn uitgegroeid tot een spectaculair festival. Bij de invalshoek ‘hier wil ik leven’ wordt aan het project subjectieve atlas gedacht: hoe beleven mensen hun provincie: hoe beleef je je plek als je naar buiten kijkt.’

Ergernis

Ook Geert Sanders heeft zo zijn ergernissen over de gang van zaken. ‘Uit allerlei hoeken ontvingen we bijval en complimenten vanwege onze plannen. Maar zodra je om financiële investering vraagt kom je van een koude kermis thuis. Bijvoorbeeld bij het provinciebestuur dat erg met zichzelf bezig is en zijn veiligheid zoekt bij ingesleten procedures. De vanwege de bevingen beschikbare extra gelden investeert het provinciebestuur liever in leefbaarheidsplannen die soms jaren geleden al door gemeenten zijn opgesteld en die, over de regio bekeken, geen onderlinge samenhang hebben. Prima dat daar geld naar toe gaat, maar geef ook een kans aan een innovatieve aanpak van de regio als geheel zoals door de bewoners zelf voorgesteld. Wat ik ervaar is een bepaalde verkramptheid bij de behartigers van de institutionele belangen – de minister, de NAM, Gasterra, het provinciaal bestuur – en hun behoefte aan beheersbaarheid van het totale gebeuren op basis van het onwrikbare uitgangspunt dat het hogere belang voortzetting van de gaswinning vergt.

We bepleiten vanuit de Stichting Groningen Noord dat aan de plaatselijke bevolking de vraag wordt voorgelegd hoe om te gaan met hun ‘bevende’ regio, zoals we dat geprobeerd hebben bij het organiseren van de dorpspleinontmoetingen te Middelstum en Loppersum. In dit streven vinden we goede aansluiting bij de Groninger Bodem Beweging.’

Te laat

Wie zich ook maar enigszins verdiept in het dossier gaswinning komt uit bij het woord te laat. Het onvermogen de gegevens en de feiten onder ogen te zien, heeft er toe geleid dat het wiel steeds te laat moet worden uitgevonden. Dan gaat het om procedures, om de bestuurlijke aanpak, om de aanpak van de restauratie van monumenten, om herstel van woningen en het bouwen van nieuwe. Het wiel had al tien jaar eerder kunnen zijn uitgevonden Nu wordt de aankondiging van alweer nieuw onderzoek bij de bewoners alleen maar beleefd als een manoeuvre om niet te hoeven ingrijpen.

Naar verluidt is de ambitie van de NAM om Groningen mooier achter te laten dan het was toen de winning aanving. Dat is de NAM geraden ook. Wobbes: ‘Net voor de aardbevingen kwamen waren de mensen hier erg tevreden.’ Sanders voegt toe: ‘We wijken niet, we blijven’.