Boek Jacobine Gelderloos

Sporen van God in het dorp

Nieuwe perspectieven voor kerken op het platteland

Jacobine Gelderloos 

Het is een vraag die al decennia lang speelt: hoe kunnen dorpskerken blijven bestaan? De kerkbanken worden leger, de predikant werkt in twee of meer dorpen, en wie wil er in de kerkenraad? Die overlevingsvragen kunnen veel aandacht vragen. Dit boek biedt een aanzet om vanuit een ander perspectief naar de rol van kerken in het dorpsleven te kijken. Een perspectief waarin de overlevingsvragen naar de achtergrond verdwijnen en de unieke betekenis van kerken in beeld komt. Als plek waar reflectie, ritueel, zorg en gemeenschap samenkomen.

In het kader van haar promotieonderzoek bij de PThU heeft Jacobine Gelderloos op twee plekken in Nederland het kerkelijk leven in kaart gebracht. O.a. in de Groningse protestantse gemeenten Schildwolde-Hellum-Overschild en Noordbroek.

Uitgever: Boekencentrum.

Promotie Jacobine Gelderloos

(Interview met Jacobine. Overgenomen uit Nederlands Dagblad 6 september 2018)

Jacobine Gelderloos: ‘Eén dorp met één kerk heeft nooit bestaan’

Jacobine Gelderloos promoveert vandaag op onderzoek naar de rol die  de kerk kan spelen op het platteland. Zelf heeft ze daar ook ervaring mee, als lid van het Platform Kerk en Aardbeving in Groningen.

‘Je moet je voelhorens uitsteken en speuren naar  sporen van God in de samenleving.’ Dat advies geeft Jacobine Gelderloos aan  dorpskerken. Ze wil kerken  helpen beter in te springen op wat er aan  spiritualiteit en religiositeit leeft. ‘Neem Hellum’, vertelt ze. ‘Daar was  een openbare school die elk jaar adventsvieringen organiseerde. Die hadden niet een expliciet christelijk label, maar er vonden wel gesprekken plaats over liefde en vrede.  Daar gebeurde echt  wel iets.’

Gelderloos denkt  dat kerken  meer kunnen doen om zich aan  maatschappelijke initiatieven te verbinden. Ze werkt als ‘verbindend specialist dorpskerken’ bij de Protestantse Kerk in Nederland. En vandaag promoveert ze aan  de Protestantse Theologische Universiteit in Groningen op onderzoek naar  hoe kerken  op het platteland tegenwoordig de verbinding zoeken met de samenleving. Ze onderzocht daarvoor twee  kerkelijke gemeenten, een in Noord-Brabant en een in Groningen.

Hoe  is het  dorpsleven de  laatste decennia veranderd?

‘Het plattelandsleven is meer stedelijk en fragmentarisch geworden: je woont op één plek, werkt ergens anders en gaat weer ergens anders naar de kerk. Veel dorpen hebben grote nieuwbouwwijken en het kost  de kerk moeite die nieuwe bewoners te bereiken. Sommige kerken  trekken mensen aan  uit omliggende dorpen. Lang niet iedereen gaat nog in het eigen  dorp naar  de kerk. Neem Overschild, met vijfhonderd inwoners. De mensen vertrekken op zondag naar  alle windstreken. Het stereotype van één dorp met één kerk heeft overigens nooit bestaan.’

Waarom krijgen  dorpskerken speciale aandacht?

‘Bij de PKN merken we dat we dorpskerken nog niet altijd goed kunnen adviseren. Daarom willen we kerken  op het platteland in een netwerk bij elkaar  brengen en steunen, zodat ze ideeën kunnen uitwisselen en dilemma’s kunnen bespreken. De presentatie is op 24 september. Dan verschijnt er een publieksversie van mijn proefschrift. En we maken de namen bekend van de ambassadeurs die de verbindende schakel vormen in dit netwerk.’

Wat maakt een  dorpskerk anders dan  een  stadskerk?

‘Het dorpskerkelijk leven is veranderd doordat tegenwoordig vaak meerdere dorpen samen een gemeente vormen. Dat is niet nieuw. Sommige dorpen hebben al sinds de Reformatie een ‘knipperlichtrelatie’ met elkaar. Ze werken enkele decennia samen en gaan vervolgens weer zelfstandig verder.

Daarnaast hebben in een dorp ook mensen zonder kerkelijke achtergrond vaak een band met het kerkgebouw. Ze zijn er gedoopt en willen er begraven worden. Ze vieren er de feestdagen. In dorpen zijn mensen daardoor sneller voorstander van multifunctioneel gebruik  van het kerkgebouw. Ze zijn gehecht aan  het gebouw en zien mogelijkheden om er meer mee  te doen.’

Moeten kerken  vaker  opengesteld zijn voor  de  dorpsgemeenschap?

‘Ik ben zeker  voor het vaker open houden van kerken.  Mensen zeggen dat ze het fijn vinden als ze een plek hebben waar  het stil is. Mensen komen graag naar  de kerk als de drempel maar laag genoeg is. In Noordbroek ontstond er op initiatief  van rondleiders in de kerk een ‘kerstkuier’. Daarbij loop je om de kerk heen en zie je allerlei scènes uit het kerstverhaal: Romeinse soldaten, Herodes, het kerstkind. Daar kwamen veel mensen op af.’

En hoe blijf je aanwezig in je dorp als je kerk moet sluiten?

‘Je moet je dan de vraag  stellen: is er een andere manier om aanwezig te zijn? Bijvoorbeeld door iets te organiseren in het dorpshuis. Of door mee  te doen met dorpsactiviteiten.’

Is er daarbij nog  ruimte om  je christelijke identiteit te  uiten?

‘Dat is balanceren. In Hellum was  er bijvoorbeeld een kerstnachtdienst en de reacties daarop liepen uiteen. Het moest gastvrij  zijn, met cake. En er moest iets van een overweging zijn, want  het was  een kerkdienst. Er moest wel een aanloopje genomen worden om God te noemen. Het gebed was  gericht tot “iets wat boven  ons  uitstijgt en wat sommigen God noemen”.’

U bent  actief voor  het  Platform Kerk en  Aardbeving. Welke  rol spelen zij bij de  aardbevingsproblematiek?

‘Die hebben vooral een pastorale en bemoedigende taak. Aanvankelijk  vond men  het onlogisch dat wij wilden meepraten aan  de dialoogtafel. ‘Dat hoeft niet, want  de Stichting Oude Groninger Kerken praat al mee’, zeiden ze. Het toppunt van religieus analfabetisme, vind ik. Nog steeds moet ik soms mensen overtuigen van het nut van onze bijdrage.’

Met  welke  problemen kloppen mensen aan  bij het  platform?

‘Er is bijvoorbeeld een boerin  die bang is, elke keer als haar  man  weg is. Ze weet  niet waar  hij is en is angstig. Er is vooral veel onzekerheid en onveiligheid, mensen staan in de pauzestand. Ze zitten  vast  in procedures en kunnen hun leven niet voortzetten.’

Wat heeft het  platform bereikt?

‘Ik ben tot in het Torentje van de premier geweest. Een paar  jaar geleden zei Mark Rutte bij Jinek dat er heel veel geld naar  Groningen gaat en dat de politiek dat heel netjes doet. Ik vond van niet en heb daar  een vlammend betoog over geschreven. In juni vorig jaar sprak Rutte in Groningen met bewoners.

Later ben ik met het Groninger Gasberaad in het Torentje geweest. En inmiddels staat in het regeerakkoord dat er geld komt  voor geestelijke verzorging. De ChristenUnie heeft zich erg ingezet om dat te bereiken. En het heeft vast  geholpen dat Rutte een kerkelijke achtergrond heeft. Inmiddels zijn er twee  vacatures voor deeltijd  geestelijk verzorgers.’

Zie over hetzelfde onderwerp ook het artikel in TROUW van 7 september:

https://www.trouw.nl/religie-en-filosofie/hoe-god-in-jorwerd-kan-blijven~a65106c7/

Het Platform in de media

In dagblad Trouw van 8 augustus stond een artikel over de heringebruikname van de Doopsgezinde kerk in Middelstum.  In dit artikel wordt o.a. ook gesproken met Jitse van der Wal (voorzitter van het Platform Kerk en Aardbeving) en met Liebrecht Hellinga (lid van het Platform) Beiden spreken o.a over  de vaak schrijnende ervaringen die zij opdoen in hun werk als predikant.

Via onderstaande link kunt u het bericht lezen:

https://www.trouw.nl/religie-en-filosofie/middelstum-heeft-na-vier-jaar-aardbevingsschade-weer-een-kerk~a29c07d4/


In dezelfde krant een artikel van Karin Sitalsing over de proatbus:

Groningers mogen hun hart komen luchten in de proatbus

Groningen krijgt een proatbus, een mobiele hartluchtplek voor gedupeerden van de aardbevingen door gaswinning. Na de zomer moet de bus gaan rondrijden. Momenteel zoeken de organisatoren naar twee halftijds geestelijk verzorgers om hem te gaan bemensen.

De proatbus is mede een initiatief van het Platform Kerk en Aardbeving, een projectgroep van verschillende levensbeschouwelijke organisaties die geestelijke verzorging bieden aan gedupeerden.

Op gezette plekken zal de bus spreekuur houden, vertelt Jitse van der Wal van het platform, tevens vrijgemaakt-gereformeerd predikant in Appingedam. Het is belangrijk, zegt hij, om het niet te formeel te maken. “Deze mensen hebben al de ene na de andere wildvreemde over de vloer. Dus hup, klapstoeltjes mee, tafel aan boord, grote kan koffie, en wie wil kan aanschuiven.”

Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie) diende een motie in om een ton beschikbaar te stellen voor een jaar geestelijke verzorging. Ook betalen kerken, levensbeschouwelijke organisaties en fondsen mee aan de zorg. Zieltjes winnen is niet aan de orde, belooft Van der Wal, die hoopt één van de twee geestelijk verzorgers op de proatbus te worden. “Iedereen is welkom. Het is onze taak om naast mensen te gaan staan en naar ze te luisteren.”

Dat is hard nodig, zegt Van der Wal. Hij komt door het bijstaan van bevingsgedupeerden amper aan zijn eigen werk toe. Ook collegapredikanten merken dat gedupeerden kampen met zingevingsvragen. Zo zegt Liebrecht Hellinga, predikant bij de baptistengemeente in Appingedam: “Groningers hebben veerkracht, maar onder de oppervlakte zit iets wat heel vernietigend is.”

 

Goed nieuws uit Den Haag

Naast al het andere (voor Groningen niet direct geruststellende) nieuws kwam er deze week ook goed nieuws uit Den Haag.
Vanuit het Regiofonds wordt een flinke bijdrage geleverd (100.000 euro op jaarbasis) aan de financiering van Geestelijke Verzorgers, zoals uitgewerkt in het Projectplan van het Platform. De Projectgroep Geestelijke Verzorging zal op korte termijn proberen om deze bijdrage concreet vorm en inhoud te geven voor de gedupeerde en in de knel geraakte Groningers.

We zijn als Platform erg blij met deze inzet van de politiek, onder leiding van Carla Dik-Faber.  Zij is één van de initiatiefnemers van de door de Tweede Kamer aangenomen motie.

Zie de volgende link voor de tekst van de aangenomen motie:

 

 

‘Nait te filmen’

Boer Klaas H. geeft een rondleiding op zijn lege boerderij. Hij vertelt over het jarenlange getouwtrek over de hersteloperatie die zijn oude pand nodig heeft. De ene deskundige na de andere onderhandelaar is langs geweest, sinds de aardbeving van Huizinge in 2013 lelijke scheuren heeft aangebracht. Menig plan heeft Klaas van tafel geveegd omdat het nergens op leek. Een zijmuur van een oude boerderij is geen dragende muur. Daar hoeft geen zwaar fundament onder. Ja, de achterwand moet vernieuwd. Da’s duidelijk. Maar een schoorsteen kun je ook van binnen met wat ijzerwerk zekeren in plaats van dat hij eraf moet. Een stenen brandmuur vervang je niet door houtskelet. Zijn vrouw schonk bij al die gesprekken altijd de koffie, zei niks maar hoorde alles en schudde soms haar hoofd. Ze wonen nu tijdelijk ergens anders. Het gaat niet goed met haar. Op het moment dat de restauratie echt zou beginnen had het Centrum voor Veilig Wonen de papieren voor de vergunning niet naar de gemeente verstuurd. Weer uitstel. Ja, ‘nait te filmen’. Er gaat veel mis in Groningen bij het opnemen van schade, het taxeren van veiligheid, het onderhandelen over verbouwing en restauratie of het bepalen van de noodzaak van afbraak en nieuwbouw.

Het is half juni. Het Platform Kerk en Aardbeving ontvangt een viertal kerkleiders op werkbezoek. De aanleiding was de komst van de nieuwe bisschop voor het bisdom Groningen-Leeuwarden, Rob van den Hout. Ook ds. Jan Hommes is van de partij, per 1 september wordt hij de classispredikant voor onze regio Groningen-Drenthe. Hij komt uit het aardbevingsgebied! Dhr. Luinenburg is er, lid van het moderamen van de synode van de PKN, en dhr. Boerrigter, bestuurder van de Baptistenunie.
Het busje dat hen samen met een aantal Platformleden rondrijdt doet eerst Opwierde aan, een nieuwbouwwijk in Appingedam. Met eigen ogen zien we de huizenrijen die al een versterkingsoperatie hebben ondergaan van een paar miljoen. Ze moeten voor een gedeelte alsnog worden afgebroken, omdat de reparatie verkeerd uitpakt. De voorzitter van het Platform, ds. Jitse van der Wal, wijst even verderop zijn eigen huis aan. Net deze week kreeg hij de brief dat zijn huis binnenkort aan een veiligheidsinspectie zal worden onderworpen. Hij kent al zoveel verhalen. Toch roept het meer spanning op dan hij had gedacht, verklapt hij.

Een uurtje eerder had Albert Rodenboog het woord. Over een paar weken komt er een einde aan zijn burgemeesterschap in Loppersum. Op de achtergrond heeft hij een stimulerende rol gespeeld bij ons Platform. Moeiteloos schudt hij feiten en jaartallen uit de mouw over de ontwikkelingen in de afgelopen jaren en de huidige stand van zaken. In de regio hebben 60.000 mensen aardbevingsgerelateerde klachten, zo heeft een onderzoeker van de Universiteit recent uitgezocht. De burgemeester heeft zorgen. Krijgt Groningen straks de schuld van duurdere paprika’s omdat de gasrekening van de teler hoger wordt? Terugkerende schade is doodvermoeiend. En verloren vertrouwen komt niet gemakkelijk weer terug. Er zijn veel te veel ‘loketten’. Mensen verdwalen. Gelukkig krijgen gemeentes geld voor ondersteuning. Misschien kunnen kerken voor hun werk van geestelijke ondersteuning er ook een beroep op doen. Kerken moeten voor de mensen ook een statement durven maken richting de politiek. En: ‘let op de kinderen!’

Het Platform is het meest oecumenische initiatief in de provincie. Tijdens deze ontmoeting horen we dat de protestantse diaconie van Stad flink geld steekt in het plan voor Geestelijk Verzorgers in de regio. Ja, ook in de stad moeten mensen soms dagenlang het huis uit voor versterkingsoperaties. En de Protestantse Kerk ondersteunt gemeenten die een goed plan hebben om solidariteit gestalte te geven met een ‘revitaliseringsbijdrage’. Aangeschreven fondsen gaan straks ook vast over de brug komen. Het Platform kan zich vooralsnog niet opheffen. De scheuren in de huizen, de scheuren in de ziel en de scheuren in onderlinge verhoudingen vragen zorg. Ook geestelijke zorg. Mooi dat die straks aangeboden mag worden, aanvullend op het ‘gewone’ pastoraat en andere georganiseerde ‘stut en steun’.

Maar het speelt hier bij ons toch nauwelijks?’ Dat denk ik soms ook. Totdat ik weer hoor over scheurende gierkelders, verzakkende draineerbuizen en een gemeentelid die ’s avond na zijn werk toch nog weer terug gaat naar de boer die hij eerder die dag moest spreken over de schade, en die er helemaal door heen zat. ‘Gewoon als mens…’. Ja, dat laatste gebeurt dus ook: spontane stut en steun! Hartverwarmend.

Ds. Harmen Jansen

 

Platform Kerk & Aardbeving: een luisterend oor voor aardbevingslachtoffers

Overgenomen uit “Eemsmond verbindt” Het informatiebulletin van de gemeente Eemsmond.

Fokke Fennema zet zich samen met collega’s van het Platform Kerk & Aardbeving in voor de aardbevingslachtoffers in de geloofsgemeente Zeerijp/Zijldijk.

Fennema woont in Winschoten en is sinds vier jaar doopsgezind predikant in Zeerijp/Zijldijk. Hij werkt twee dagen in de week en voert veel gesprekken met
inwoners. “U bent de eerste die naar ons luistert”, heb ik nu heel vaak gehoord.’

Hoe bent u bij het Platform Kerk en Aardbeving terechtgekomen?

Fokke Fennema: ‘Het Platform bestond al voordat ik predikant werd in geloofsgemeente Zeerijp/ Zijldijk. Het initiatief is ontstaan in de gemeente Loppersum door een aantal predikanten uit de regio. Ze zijn van verschillende kerken en hebben andere geloofsvisies, maar over de aardbevingen en de schadelijke gevolgen hiervan zijn ze het helemaal eens. Ik ook. Toen ik in deze gemeente predikant werd in 2014, heb ik meteen contact opgenomen met het Platform. Ik vroeg of ik vanuit mijn nieuwe functie iets kon betekenen
voor de inwoners. Dat was prima!’

Waarom vond u het belangrijk aan te sluiten bij het
Platform Kerk & Aardbeving?‘

Voor mijn werk bezoek ik ongeveer vijftig adressen in deze kleine gemeente. Tijdens huisbezoeken praat ik veel met mensen. En het gaat vroeg of laat altijd over één onderwerp: aardbevingen. Iedereen in deze regio heeft ermee te maken. Ik neem hun zorgen serieus. Dat zeg ik omdat dit landelijk gezien niet altijd zo is. Collega-predikanten uit het westen  begrijpen het soms niet. Dan komen ze kijken in dit gebied en dan merk ik een beetje arrogantie: ‘Het valt wel een beetje mee, of: ik reed er rond, maar zie er niks van.’ Daar stoor ik mij aan. Deze irritatie is een motivatie om als predikant naar de verhalen van mensen te luisteren en ze te steu-
nen. Maar de belangrijkste reden is dat ik me zorgen maak over wat er met mensen gebeurt die er echt onder lijden.’

Wat merkt u tijdens de gesprekken aan de
slachtoffers?

‘Veel angst en onzekerheid. Er zit nu een scheurtje bij de deur. Maar wat gebeurt daarmee bij een nieuwe aardbeving? Toen ik hier begon te werken viel het me meteen op: U bent de eerste die luistert! Hoe vaak ik dat zinnetje ge-
hoord heb… Dat zegt eigenlijk al heel veel. Mensen voelen zich niet gehoord en onbegrepen. Daar proberen we met het Platform Kerk & Aardbeving wat aan te doen.’

Luistert u alleen naar de verhalen, of doet u meer dan dat?

‘Het Platform biedt vooral een luisterend oor. Maar dat is niet het enige. We proberen met mensen die er doorheen zitten ook te kijken naar wat er speelt. Angsten wegnemen of problemen oplossen kan ik natuurlijk niet. Maar ik kan wel
vragen: wat doet die angst met jou en wat kun je doen om daar minder last van te hebben. Zo vraag ik het niet letterlijk, maar daar komt het wel op neer. Je kunt het als een soort geestelijke verzorging zien.’

Het Platform is een initiatief vanuit kerken. Maar biedt het ook hulp aan aardbevingslachtoffers die niet gelovig zijn?

‘Het is er voor iedereen. We gaan niet aanbellen bij mensen en dan vertellen dat we van de kerk zijn en een luisterend oor bieden. Maar kerken worden sowieso steeds vaker bij lokale activiteiten of voorlichtingsavonden betrokken. Men-
sen zien dat we daar niet zijn om zieltjes te winnen, maar juist om te ondersteunen. Het Platform Kerk & Aardbeving is wel aan de kerk verbonden, maar niet kerkgenootschap gebonden.’ Stut-en-Steun in Appingedam is ook een bekende
organisatie die advies geeft en een luisterend oor biedt aan aardbevingsslachtoffers.

Waarin verschillen zij met jullie?

‘Stut-en-Steun is meer gericht op praktische hulp. Waar kun je terecht voor hulp of klachten? Stut-en-Steun gaat ook letterlijk met mensen mee. Naar een loket of tijdens gesprekken tussen inwoners met de NAM bijvoorbeeld. Wij richten ons meer op de psychische en geestelijke kant. Wat doet de aardbevingsproblematiek met de mens? Maar we ondersteunen elkaar ook. Als zij gesprekken hebben met slachtoffers kunnen ze denken: dat is meer iets voor het Platform Kerk & Aardbeving. En andersom geldt dat ook als wij denken dat mensen beter af zijn bij Stut-en-Steun.’

Gebed voor de aardbevingsslachtoffers

Nieuw op de website is het gebed voor de aardbevingsslachtoffers geschreven door ds. Tjalling Huisman van Maarland. Het staat in de sectie voor liturgie op deze website.

Gedicht Erken

Toegevoegd aan de rubriek voor Liturgische handreikingen op de  website is het Gedicht Erken van Anne Vegter dat dateert uit de tijd dat zij dichter des Vaderlands was.

Reactie Kerk en Aardbeving op het rapport “Gevolgen van de bodembeweging voor Groningers” van Gronings Perspectief

In het eindrapport van Gronings Perspectief “Gevolgen van de bodembeweging voor Groningers”  van 31 januari 2018 blijkt overduidelijk dat er veel meer aan de aan de hand is in Groningen dan op het eerste gezicht lijkt. De  scheuren in de woningen zijn geworden tot scheuren in mensen en gemeenschappen. De stress die verband houdt met de aardbevingen en de omgang van overheid, NAM en gerelateerde organisaties in de afwikkeling van de schade is ziekmakend en ontwrichtend.

Dat vraagt om onafhankelijke en interkerkelijke geestelijke verzorging in het gebied. Geestelijke verzorging is nodig omdat de problemen ook existentiële vragen betreffen als: Heb ik recht tot klagen als ik zie wat de problemen elders in de wereld zijn? Hoe kan ik mij  staande houden in de problematiek van de versterking bovenop de problemen die ik al heb? De meerwaarde van geestelijke verzorging is duidelijk gebleken bij andere rampen, zoals de vuurwerkramp in Enschede en de Bijlmerramp.

Wat er in er in Groningen gebeurt is ook een ramp, maar dan in slow motion. Platform Kerk en Aardbeving werkt hard aan het opzetten van geestelijke verzorging vanuit diverse levensbeschouwelijke achtergrond in het gebied. Een team van geestelijk verzorgers  dat nauw samenwerkt met gemeenten, versterkingspunten, psychische en maatschappelijke hulpverlening, maatjesprojecten en kerken.

Lees het uitgebreide artikel over het rapport van Groninger Perspectief en geestelijke verzorging hier: Geestelijke verzorging in gasbevingsgebied is van levensbelang

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén