Door Astrid van der Eijk, geestelijk verzorger vanuit GVA.
We zitten in de woonkamer, om ons heen staan overal verhuisdozen. Het eerder zo gezellig ingerichte huis is nu kaal. De kaarsjes, de planten, de foto’s, de schilderijen, het is allemaal ingepakt. Een deel gaat mee en een ander deel gaat naar de tijdelijke opslag. Het is de plek waar ze tot zes jaar geleden met veel plezier woonden. De plek waar ze familie en vrienden hebben ontvangen, een warme en gastvrije plek. Een plek waar het terras in de zomer vol stond met potten gevuld met bloeiende planten. Een huis vol leven, maar de afgelopen jaren is de ziel uit het huis verdwenen.
Zes jaar geleden werd bekend dat het huis onveilig was en zo snel mogelijk versterkt zou moeten worden. Bij een onderzoek werden scheuren blootgelegd en er werd naar de constructie gekeken. De schrik zat er flink in bij Aagje en Theo, dit hadden ze niet verwacht. Hoe zou dit verder gaan? Er volgen al snel gesprekken, maar daarna blijft het een hele tijd stil. Ze bellen herhaaldelijk, maar er gaat een hele tijd overheen voor ze weer wat horen. Er moet veel geregeld worden. Daarnaast blijken er mogelijkheden voor koppelkansen en verduurzaming te zijn.
Al vele jaren heeft het echtpaar het plan voor een uitbouw van de woning, zodat Aagje een ruime en lichte plek krijgt voor haar passie schilderen. Theo heeft al veel nagedacht over verduurzaming en ziet mogelijkheden voor plaatsing van de noodzakelijke apparatuur. Voor deze uitbouw hebben ze gespaard. Bij de gesprekken over de versterking wordt de uitbouw als koppelkans benoemd.
Bovendien wordt er gesproken over de mogelijkheid om er levensloopbestendige voorbereidingen te treffen. Aagje en Theo naderen de pensioengerechtigde leeftijd en met deze investering zouden ze dan nog lang op deze mooie plek kunnen blijven wonen. Ze zijn enthousiast en er wordt in overleg met de aannemer berekeningen gemaakt die binnen hun budget blijken te vallen. Er volgen verschillende gesprekken met de projectleider en in afwachting van de versterkingswerkzaamheden wordt de plaatsing van de uitbouw uitgesteld.
Twee jaar later staat de datum gepland waarop de werkzaamheden van start zullen gaan. Maanden voor deze datum beginnen Aagje en Theo met de voorbereiding van de aanstaande verhuizing. Als de werkzaamheden in hun huis van start zullen gaan dan moet het opgeruimd zijn. Bij het opruimen schrikken ze van de scheuren in de muren die ze achter de spullen aantreffen. Het is nog erger dan ze hadden verwacht en spreken naar elkaar uit dat het maar goed is dat de versterking binnenkort van
start zal gaan. Ondertussen vragen Aagje en Theo hoe het nu verder gaat: “Wanneer horen ze de definitieve verhuisdatum? Moeten ze al op zoek naar een andere woning?” Duidelijkheid blijft uit. Ondanks herhaaldelijk vragen gaat de geplande verhuisdatum stilletjes voorbij. Uiteindelijk blijkt er nog veel onduidelijk te zijn en worden de werkzaamheden voor langere tijd uitgesteld. Aagje en Theo pakken de verhuisdozen voor een deel weer uit. Alleen de spullen die ze echt nodig hebben, anders moeten ze later alles opnieuw inpakken.
Er volgt een periode waarin de verwarring steeds groter wordt. Tegenstrijdige berichten over vergoedingen en uitvoering van de werkzaamheden. Steeds weer herpakken Aagje en Theo zich vol goede moed, maar elke keer zijn er nieuwe tegenslagen. Soms zijn er lichtpuntjes en leven ze weer wat op, maar dan komt er een rapport met een andere weergave van de gemaakte afspraken. De spanning loopt zodanig op dat ze besluiten om voor langere tijd naar het buitenland te vertrekken. Ver weg van de woning waarin ze tegen de scheuren in de muren aankijken en zich onveilig voelen. Ver weg van de woning waarin ze geconfronteerd worden met de onzekere toekomst. Al na enkele weken in het buitenland beseffen ze dat dit niet de oplossing is en keren terug naar hun woning.
Gelukkig lijkt er daarna toch schot in de zaak te komen. Er volgen opnieuw gesprekken en er wordt een nieuwe datum voor de start van de werkzaamheden genoemd. De verhuisdozen worden weer besteld en Aagje denkt veel na over de planning. Helaas blijkt de aannemer niet in staat om deze datum te halen en moet er een nieuwe aannemer gezocht worden. De geplande datum voor de start van de versterking kan niet worden gehaald. Uiteindelijk moeten er door het verloop van de tijd en nieuwe regelingen herberekeningen gemaakt worden. De bouwkosten blijken in de afgelopen jaren behoorlijk gestegen. Er volgt een grote teleurstelling, want de kosten voor de uitbouw zijn dusdanig hoog geworden dat deze nu onbetaalbaar is. Het gespaarde geld van de afgelopen jaren blijkt ontoereikend. Aagje en Theo zien hun toekomstplannen in rook opgaan. Ze vragen zich af: “Waarom is er dan ook niet eerder gestart met de versterking?” En er is spijt. Hadden we onze plannen maar niet uitgesteld in afwachting van de versterking!
Aagje en Theo voelen zich verloren, alsof alle energie uit hun lichaam is gelopen. Al jaren zetten zij zich in om de versterking en herstelwerkzaamheden rond te krijgen. Steeds weer hebben ze zich moeten herpakken en zagen ze mogelijkheden om door te gaan. Maar nu gaat het echt niet goed en de huisarts adviseert hen om contact op te nemen met een geestelijk verzorger. Als ik hen voor de eerste keer ontmoet zitten ze midden in de verhuizing. Ze vertellen dat ze tijdelijk kunnen wonen in een stacaravan op het terrein van vrienden. Alles in hun huis herinnert aan de strijd die ze voeren. Ze kunnen het niet meer verdragen om op deze plek te blijven.
Ze vertellen dat ze al jaren geen vakanties hebben gepland, al jaren geen verjaardag gevierd en ook de viering van hun 40-jarig huwelijk hebben ze uitgesteld. Steeds met de gedachte binnenkort zullen de versterkingswerkzaamheden starten en dan moet het huis op orde zijn. Steeds met de gedachte volgend jaar is alles klaar, dan vieren we later wel onze verjaardag. Steeds met de gedachte volgend jaar maken we plannen voor een mooie vakantie, want dan hoeft er niks meer geregeld te worden en zit het erop. Al zes jaar staat hun leven stil. De emoties overweldigen Aagje en Theo, ze weten zich geen raad meer. Hun hoofd zit vol, ze zijn het overzicht verloren en kunnen geen besluiten meer nemen.
Er volgen vele gesprekken in de stacaravan. Op een ochtend – maanden na onze eerste ontmoeting – vertelt Aagje dat ze zo’n heimwee heeft. Gelijk vraagt ze zich af: “Heimwee naar wat? Ik weet eigenlijk niet eens meer hoe het is om een normaal leven te leiden. Ik weet niet meer hoe dat er uitziet en ik kan me ook niet voorstellen dat wij dat ooit nog zullen krijgen. Ik zie geen perspectief meer. Ik probeer leuke dingen op te pakken, maar ergens echt van genieten dat lukt met niet meer.”
Het woord ontheemd valt. We praten over wat het betekent als je voor langere tijd uit je vertrouwde omgeving bent, zonder een thuis en zonder direct zicht op terugkeer. Dat het heimwee geeft naar dat wat eerder zo vertrouwd was, maar ook dat je je een vreemde kunt voelen in de nieuwe omgeving. We bespreken wat het gevoel van ontheemd zijn teweeg brengt: somberheid, een gevoel van eenzaamheid, stress, slapeloosheid en hartkloppingen. De herkenning doet het echtpaar verdriet. Theo beent het huis uit en Aagje valt stil. Als Theo later weer terugkomt, vertelt hij dat hij niet alleen grote boosheid voelt maar ook iets van opluchting. Dat alles wat hij ervaart niet abnormaal is. Maar een normale reactie op een abnormale situatie.
Maanden later spreek ik het echtpaar nog steeds regelmatig. Ze zijn verdrietig. De periode waarin ze in de stacaravan kunnen blijven zit erop. Wéér moeten ze verhuizen naar een andere woning. De paar bezittingen die nog niet naar de opslag waren gebracht, zijn opnieuw ingepakt. Volgende week moeten ze ook deze plek achterlaten. Ontheemd.
Dit verhaal is afkomstig uit een nog te verschijnen verhalenbundel van GVA (geestelijk verzorging aardbevingsgebied), uitgave van deze bundel naar verwachting najaar van 2025.